وفق ماده 12 قانون تشکيل وزارت جهاد کشاورزي، اين وزارت موظف شده تا نسبت به تشکيل «صندوق هاي حمايت از توسعه بخش کشاورزي» با مشارکت توليد کنندگان اقدام نمايد.

به استناد بند 2 مصوبه 33515/ ت 3532 ه مورخ 26/12/81 هيئت وزيران اين صندوق ها غير دولتي بوده و ميزان مشارکت دولت در آنها حداکثر 49% مي باشد.

طبق همين بند صندوق هاي غير دولتي در 3 گزينه تخصصي، محصولي و منطقه اي قابل تشکيل است.

از آنجا که وزارت جهاد کشاورزي موظف به تشکيل اينگونه صندوق ها شده است به منظور ايجاد بستر لازم، براي راه اندازي صدوق ها اقدام به تشکيل «شرکت مادر تخصصي حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي» نمود تا از طريف اين شرکت شرايط سهل تري را در ايجاد صندوق هاي غيردولتي فراهم کند.

سابقه موضوع:

سابقه موضوع تشکيل صندوق ها با مشارکت توليد کنندگان به قبل از انقلاب برمي گردد:

1- در سال 1347 که اساسنامه شرکت صنايع شير ايران به تصويب مجلس شوراي ملي وقت رسيد در بند 4 از ماده 5 آن شرکت سهامي صنايع شير ايران مجاز به «تاسيس صندوق هاي مشترک که با دامپروراني که شير توليد مي کنند.» شده است.

2- در اساسنامه شرکت سهامي پشتيباني امور دام کشور به شماره 55282 مورخ 11/3/76 و در بند «ذ» ماده 6، آن شرکت مجاز به « تاسيس صندوق هاي مشترک با دامپروان به منظرو حمايت از توليد پروتئين دامي » مي باشد.

3- در زمان تصويب قانون تشکيل وزارت جهاد کشاورزي توسط مجلس شواري اسلامي تحت عنوان ماده 13 در 23/9/79 در جلسه 57 «ايجاد بانک سرمايه گذاري کشاورزي و توسعه روستايي » در دستور کار مذاکرات مجلس گنجانده شد.

متن اين ماده به شرح ذيل است:

ماده 13: به منظور تامين سرمايه لازم براي توسعه بخش کاشروزي و ارائه تسهيلات اعتباري براي توسعه روستاها و ايجاد اشتغال مولد در اين مناطق، بانک سرمايه گذاري کشاورزي و توسعه روستايي با مشارکت بخش خصوصي وابسته به وزارت جهاد کشاورزي تاسيس مي گردد.

سرمايه اوليه اين بانک حداقل به ميزان يکهزار ميليارد ريال در بودجه سال 1380 منظور خواهد شد.

اين ماده در راي گيري بعمل آمده تصويب نشد.

بدنبال عدم تصويب (ماده 13) پيشنهاد الحاقي زير براي راي گيري قرائت گرديد که به تصويب اکثريت رسيد:

« وزارت جهاد کشاورزي موظف است در جهت حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي نسبت به تشکيل صندوق هاي حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاوزي با مشارکت توليد کنندگان اقدام نمايد. اساسنامه اين صندوق ها توسط وزارت جهاد کشاورزي تهيه و به تصويب هيئت وزيران خواهد رسيد. سرمايه اوليه اين صندوق ها از محل فروش اموال و امکانات مازاد اين وزارت خانه و کمک هاي دولت تامين مي گردد.»

اهميت و ويژگي صندوق ها:

به نظر مي رسد دولت در بخش کشاورزي به اين نتيجه رسيده است که توليد کنندگان بخش کشاورزي به عنوان يک زير ساخت، احتياج به موسسات مالي اعتباري دارند. اين زير ساخت نبايستي مثل بانکهاي موجود ضوابط سخت و پيچيده اي داشته باشد که توليد کنندگان نتوانند با آن تعامل کنند. براي اينکه سازمان ايجاد شده خدماتش را آسان و سهل ارائه کند بهترين فرض اين است که:

1) توسط خود توليد کنندگان ايجاد شود.(غير دولتي باشد).

2) توسط خود آنها اداره شود و دولت با آنها مشارکت داشته و حمايت نمايد.

از همين روست که به اعتقاد ما نظر دولت اين نبوده است که صندوق راه بياندازد و توليد کنندگان را به مشارکت بطلبد بلکه هدف اين بوده که توليد کنندگان خود در مقام تشکيل برآيند و دولت هم حمايت و تشويق لازم را در تشکيل صندوق هاي غير دولتي انجام دهد.

اين صندوق ها 3 ويژگي عمده دارند:

با توجه به اين ويژگي نيز صندوق هاي غير دولتي توسط توليد کنندگان تشکيل و اداره خواهند شد.

ديدگاه ما در شکل گيري اين صندوق ها با فرض اينکه خوب راه اندازي شده و فعاليتشان به طور نسبي مورد قبول باشد اين است که آنها مي توانند در دراز مدت بخش عمده اي از تعاملات مالي - اعتباري بخش کشاورزي را به خود اختصاص دهند. روند توسعه اين صندوق ها را مي توان به شرح ذيل پيش بيني نمود:

1) مشارکت توليد کنندگان و دولت در ايجاد صندوق:

در اين مرحله با تفاهم و توافقي که فيمابين هيئت موسس صورت مي گيرد سهام بخش غيردولتي و دولتي مشخص شده و تعهد مي گردد و با توجه به مجوز قانون شرايط تشکيل و راه اندازي آن کاملا فراهم است.

2) دريافت تسهيلات از صندوق مادر:

پس از تشکيل و راه اندازي ، صندوق غيردولتي مي تواند با ارائه طرح و پروژه هاي مشخصي نسبت به دريافت وام و تسهيلات از صندوق مادر اقدام کند.(به غير از سهم مشارکت اوليه)

3) استفاده از تسهيلات تکليفي مقرر در بودجه سالانه دولت:

درصورتيکه صندوق هاي غير دولتي در راستاي اهداف بخش، بهينه عمل نمايند و فعاليتشان مورد تاييد سياستگذاران بخش باشد. اميد است در سالهاي بعد مسئوليت دريافت و توزيع بخشي از تسهيلات تکليفي بعهده صندوق گذاشته شود که در اين صورت بسياري از گلايه هاي موجود مرتفع خواهد شد.

4) دريافت تسهيلات از بانکها و موسسات داخلي و خارجي

در صورتيکه اين صندوقها به اندازه کافي قوي بشوند، با استناد به شخصيت حقوقي و عملکرد خود مي توانند از بانکها و موسسات داخلي و خارجي تسهيلات دريافت نمايند. در اين رابطه در صورت نياز شرکت مادر نيز مي تواند واسطه امر قرار گيرد و تسهيلات را اخذ و در اختيار صندق قرار دهد.

5) تجهيز منابع

به منظور رشد وجوه در اختيار و افزايش توان مالي، صندوقها مي توانند با بکار گيري مکانيزمهاي مناسب و منطبق با شرايط مالي توليد کنندگان براي جذب مستمر منابع مالي توليد کنندگان اقدام نمايند. بدين منظور برنامه هاي مختلفي از قبيل دريافت وجوهي به ازاء هر واحد از توليد و ... قابل اجراست.

6) چنانچه موارد فوق استمرار يافته و از انسجام لازم برخوردار باشد در صورت تمايل توليد کنندگان زمينه هاي لازم براي تشکيل بانک کشاروزان فراهم خواهد شد.

تبصره 1: در هر مقطع که توليد کنندگان تشخيص دهند نيازي به ادامه مشارکت دولت در صندوق نمي باشد يا ميزان مشارکت دولت در صندوق کاهش يابد، شرکت مادر با استفاد ه از راهکارهاي قانون تجارت از صندوق خارج خواهد شد و يا در توليد کنندگان با افزايش ميزان سرمايه ميزان مشارکت صندوق مادر را کاهش خواهند داد. در هر صورت حمايت هاي شرکت مادر استمرار خواهد يافت.

تبصره 2: صندوق مادر آورده نقدي سهام تعهد شده خود را به نسبت آورده نقدي سهام تعهد شده بخش غيردولتي ارائه خواهد نمود.

براي اجراي اهداف فوق صندوق هاي غيردولتي بايستي خود را به نيروي انساني متخصص ، جذب سرمايه از توليد کنندگان، ارائه طرحهاي ابداعي و نوين و هر آنچه که بخش کشاورزي را متعالي کند مجهز کنند.

نقش صندوق مادر در ايجاد صندوق هاي غير دولتي:

با توجه به اهميتي که وزارت جهاد کشاورزي براي ايجاد صندوق هاي غير دولتي قائل بوده است و در ساختار موجود وزارت ، سازماني که همه اين وظيفه را يکجا دنبال کند. وجود نداشته است. اين وزارت خانه پيشنهاد تاسيس «شرکت مادر تخصصي صندوق حمايت از توسعه بخش کشاورزي» را به هيئت دولت داد تا اين شرکت علاوه بر تلاش در ايجاد و راه اندازي صندوق هاي غيردولتي ، نقش پشتيباني و حمايت مستمر از صندوقها را نيز بر عهده گيرد. اين مهم در بند (1) مصوبه 33515/ ت 35321 ه مورخ 26/12/81 هيئت وزيران از طريق تغيير وضعيت « شرکت خدمات مهندسي جهاد» به « صندوق حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي» حاصل شده است.

اصرار هيئت مديره صندوق مادر برآن است که نماينده يا نمايندگان دولت در هيئت مديره صندوق غيردولتي از متوليان باشند تا بتوانند ضمن کمک به استحکام و قوام صندوق ، حمايتهاي خود را از آن طريق نيز به توليد کنندگان ارائه نمايند.

گزينه هاي مختلف تشکيل صندوق هاي غيردولتي:

همانگونه که بيشتر آمد صندوقهاي غيردولتي مي توانند در 2 سطح ملي و منطقه اي تشکيل شوند. در سطح ملي اين صندوق ها مي توانند در 3 گزينه زير بخشي، تخصصي و محصولي راه اندازي شود. دياگرام ذيل مطلب فوق را نمايش مي دهد.

توضيحات	گزينه	سطح
دام و طيور- زراعت و باغباني- شيلات و آبزيان 3 صندوق دام و طيور- زراعت و باغباني - شيلات و آبزيان - جنگل و مرتع 3 صندوق دام و طيور- زراعت- باغباني- شيلات و آبزيان- جنگل و مرتع 5 صندوق	زير	ملي
دام و طيور 4 زراعت 6 باغباني 6 24 صندوق شيلات و آبزيان 3 جنگل و مرتع 3 عمران و صنايع 2	تخصصي
دام و طيور 10 زراعت 20 باغباني 20 70 صندوق شيلات و آبزيان 8 جنگل و مرتع 7 عمران و صنايع 5	محصولي

در حال حاضر اراده مسئولين رده بالاني وزارت خانه تشکيل صندوق هاي غيردولتي در سطح ملي است . يکي از مشکلاتي که در آينده فراروي تشکيل صندوق هاي استاني مي تواند باشد تداخل وظيفه صندوق هاي ملي و منطقه اي است.

بنابراين پرداختن به سوالات ذيل صندوق مادر را در تصميم گيري هاي آينده کمک خواهد کرد:

1) هدف از ايجاد صندوق ملي چيست؟ 2) صندوق ملي با مشارکت چه گروههاي تشکيل مي شود؟ 3) صندوق ملي در مناطق چگونه حضور خواهد داشت؟ و خدمات خود را ارائه خواهد داد؟ 4) با توجه به اينکه اساسنامه و حدود وظايف و اختيارات صندوق ملي و منطقه اي يکسان است اگر صندوق ملي بخواهد همان فعاليت هاي صندوق منطقه اي را داشته باشد چه دلايل و ويژگي هايي ، يکي را بر ديگري ممتاز مي کند؟ 5) صندوق ملي عضو گيري از توليد کنندگان را به چه نحوي انجام دهد بهتر خواهد بود؟ عضويت تشکلهاي مرکزي، عضويت تشکلهاي استانها، عضويت به صورت فراخوان عمومي توليد کنندگان.

با توجه به توضيحات پيش گفته ، صندوق مادر براي ايجاد صندوق هاي غير دولتي فرآيندي را طراحي کرده است که بر اساس ضوابط و معيارهاي تدوين شده اولويت صندوق هايي را که قرار است در سال 83 تاسيس شوند مشخص مينمايد.

ضمن آنکه مراتب قدرداني خود را از توجه جنابعالي به مطالب ارائه شده اعلام مي دارد مصرانه تقاضا دارد علاوه بر تکميل فرمهاي پيوست ، نقطه نظرات تکميلي خود را نيز جهت بهره برداري صندوق مادر ارسال فرماييد.

صندوق مادر و صندوق غير دولتي حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش كشاورزي

ماموريت ،‌ هدف ،‌ وظايف و اختيارات و روشهاي دستيابي

«بيانيه ماموريت»

« صندوق بنگاهي است دولتي و افتصادي که در راستاي توسعه اقتصادي- اجتماعي کشور و با هدف حمايت از توسعه سرمايه گذاري در زير بخش ها زراعت و باغباني، دام و طيور، شيلات و آبزيان، جنگل و مرتع و صنايع و خدمات مرتبط ايجاد شده است.»

«هدف صندوق»

هدف صندوق، حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي است و در زير بخشهاي:

فعاليت مي کند.

«وظايف و اختيارات»

وظايف و اختيارات صندوق در چارچوب وظايف وزارت جهاد کشاورزي با رعايت قوانين و مقررات مربوط در جهت تحقق هدف آن به شرح زير تعيين شده است:

1. تقويت حجم و کيفيت سرمايه گذاري در فعاليتهاي مرتبط با بخش کشاورزي

2. اعطاي تسهيلات و کمک به صندوقهاي تخصصي، محصولي يا منطقه اي مرتبط با فعاليتهاي بخش کشاورزي و نظارت بر چگونگي استفاده از آنها.

3. حمايت از توليد کنندگان و فعالان بخش کشاورزي در مواجه با موقعيت هاي بحراني.

4. کمک به توليد کنندگان براي افزايش ظرفيتهاي صادرات محصولات کشاورزي و نظارت بر چگونگي استفاده از آنها.

5. دريافت اعتبار و کمک هاي مالي از دولت ، بانکها و ساير موسسات مالي داخلي و خارجي.

«راهبردهاي حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي»

1) کمک به ايجاد زير ساخت هاي مالي مناسب براي توليد کنندگان بخش کشاورزي از طريق راه اندازي صندوق هاي غيردولتي ، بگونه اي که در تامين امنيت لازم براي سرمايه گذاري نقش موثر داشته باشد.

2) تقويت و توسعه صندوقهاي غيردولتي حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي به شيوه اي که اين صندوقها در آينده بتوانند تمام يا بخش عمده اي از نيازهاي مالي- اعتباري توليد کنندگان را عهده دار شده و مسئوليت بانکهاي دولتي در اعطاي تسهيلات به توليد کنندگان را تعديل نمايند.

3) کمک به بهبود شرايط سرمايه گذاري در بخش کشاورزي به منظور رفع موانع و گره هاي توليد، کاهش ريسک سرمايه گذاري، افزايش سود سرمايه گذاري و ... تا حدي که صاحبان سرمايه براي سرمايه گذاري در بخش ترغيب شوند.

4) کمک به افزايش اطلاعات و ارتقاء دانش فني توليد کنندگان به نحوري که به بهره گيري بهينه از منابع و ارتقاء کميت و کيفيت توليد منجر شود.

سياستها:

در راستاي هدف صندوق حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي و در جهت اجرايي شدن وظايف و اختيارات مندرج در اساسنامه سياستهاي ذيل پيشنهاد مي گردد:

1) پشتيباني و ترغيب توليد کنندگان به منظور مشارکت در تشکيل صندوق هاي غيردولتي حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش .

2) کمک به افزايش کمي و کيفي سرمايه گذاري در فعاليتهاي بخش کشاورزي

3) کمک به افزايش ظرفيت هاي توليدي و بهبود کارايي و بهره وري در بخش کشاورزي

4) کمک به بهبود کيفيت توليدات بخش کشاورزي

5) کمک به توليد کنندگان و سرمايه گذاران جهت ايجاد و توسعه صنايع و خدمات مرتبط با بخش.

6) همکاري و حمايت از سرمايه گذاري جهت تنظيم و تعادل بازار محصولات کشاورزي.

7) حمايت از افزايش ظرفيت هاي صادرات محصولات کشاورزي.

8) جذب و دريافت اعتبار و کمک هاي مالي از دولت ، بانکها و ساير موسسات مالي داخلي و خارجي.

9) مساعدت با و صندوقهاي غيردولتي و حمايت از توليد کنندگان براي مقابله با بحرانها.

10) اعمال نظارت کافي بر چگونگي استفاده از تسهيلات و کمکهاي اعطايي.

11) کمک به آشنايي با تکنولوژي هاي جديد و ارتقاء دانش و تواناييهاي مديريتي و علمي صندوقهاي غيردولتي.

12) ايجاد ارتباط با موسسات و سازمانهاي بين المللي در راستاي وظايف شرکت.

13) انجام مطالعات و برگزاري و شرکت در گردهمايي هاي علمي در زمينه هاي مرتبط با موضوع فعاليت شرکت.

14) اولويت در حمايت از سرمايه گذاري هاي منطبق با ضوابط حفظ محيط زيست و توسعه پايدار.

روشهاي دستيابي:

به منظور تحقق سياستها و در جهت اجراي وظايف شرکت، روشهاي دستيابي ديل پيشنهاد مي گردد:

1) پشتيباني و ترغيب توليد کنندگان به منظور مشارکت در تشکيل صندوق هاي غيردولتي حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش

1-1- حمايت و همکاري با سازمانهاي غيردولتي (N.G.O) و دولتي براي گسترش فرهنگ سرمايه گذاري در بخش.

1-2- بکار گيري روشهاي مختلف اطلاع رساني به منظور آشنايي توليد کنندگان براي سرمايه گذاري در بخش کشاورزي.

1-3- ارائه مشاوره هاي حقوقي و فني به توليد کنندگان براي ايجاد صندوقهاي غيردولتي و بهبود و تداوم فعاليت آنها.

1-4- همکاري و کمک به صندوق هاي غيردولتي جهت جذب، آموزش و بکارگيري نيروهاي متخصص و مجرب.

2) کمک به افزايش کمي و کيفي سرمايه گذاري در فعاليت هاي بخش کشاورزي

2-1- تعيين اولويت براي پرداخت تسهيلات و سرمايه گذاري در طرح هاي پيشنهادي متقاضيان.

2-2- کمک به متخصصين و دانش آموختگان بخش کشاورزي براي ايجاد شرکتهاي خدمات فني، مشاوره اي و ترويجي مرتبط.

2-3- کمک به سرمايه گذاري در زمينه توليد نهاده هاي مورد نياز بخش کشاورزي

2-4- اعطاي وام، اعتبار و تسهيلات به صندوقها و توليد کنندگان در جهت توسعه سرمايه گذاري و افزايش بهره وري در فعاليتهاي بخش کشاورزي با شرايط متناسب با مقتضيات بخش.

3)کمک به افزايش ظرفيتهاي توليدي و بهبود کارايي و بهره وري در بخش کشاورزي

3-1- حمايت از سرمايه گذاري به منظور ايجاد و بهبود زير ساختهاي لازم در بخش کشاورزي.

3-2- حمايت از سرمايه گذاري جهت توسعه مکانيزاسيون در مراحل مختلف توليد.

3-3- حمايت از سرمايه گذاري در طرح هاي تامين آب و بهبود و توسعه سيستم هاي آبياري کشاورزي.

3-4- حمايت از سرمايه گذاري در زمينه توليد نهاده هاي بخش کشاورزي در راستاي افزايش بهره وري.

3-5- حمايت از سرمايه گذاري در زمينه تغيير واحدهاي توليدي سنتي بخش به واحدهاي نيمه صنعتي و صنعتي کارا.

3-6- حمايت از سرمايه گذاري در جهت افزايش مناسب ظرفيت هاي توليدي.

3-7- حمايت از سرمايه گذاري در طرح هاي ابتکاري و ابداعي در راستاي بهبود کارايي و بهره وري بخش کشاورزي.

4) کمک به بهبود کيفيت توليدات بخش کشاورزي

4-1- حمايت از سرمايه گذاري جهت کاهش ضايعات بخش کشاورزي.

4-2- حمايت از سرمايه گذاري در زمينه بکارگيري نهاده ها ، امکانات و روشها به منظور بهبود کيفيت محصولات توليدي.

4-3- حمايت از طرح هاي و پروژه هاي در زمينه بهبود و ارتقاء سطح مديريت واحدهاي توليدي

4-4- حمايت از سرمايه گذاري در زمينه به زراعي و به نژادي توسط واحدهاي توليدي.

5) کمک به توليد کنندگان و سرمايه گذاران جهت ايجاد و توسعه صنايع و خدمات مرتبط با بخش کشاورزي

5-1- حمايت از سرمايه گذاري در زمينه حفظ و توسعه صنايع فرآوري و تبديلي محصولات کشاورزي.

5-2- حمايت از سرمايه گذاري در زمينه حفظ و توسعه صنايع تکميلي و بسته بندي محصولات کشاورزي.

5-3- کمک به صندوقها و توليد کنندگان براي توسعه سرمايه گذاري در زمينه هاي نگهداري، حمل و نقل و ساير خدمات مرتبط بخش کشاورزي.

6) همکاري و حمايت از سرمايه گذاري جهت تنظيم و تعادل بازار محصولات کشاورزي

6-1- کمک به متقاضيان سرمايه گذاري جهت افزايش ظرفيت نگهداري و عرضه مناسب محصولات کشاورزي.

6-2- اعطاي تسهيلات به منظور حفظ و تداوم جريان توليد جهت تنظيم عرضه محصولات.

6-3- کمک به توليد کنندگان به منظور عرضه مستقيم محصول به بازارهاي داخلي و خارجي.

7) حمايت از افزايش ظرفيت هاي صادراتي محصولات کشاورزي

7-1- حمايت از توليد کنندگان در زمينه ايجاد و توسعه شرکتهاي صادرات محصولات کشاورزي.

7-2- کمک به سرمايه گذاري در جهت توليد محصولات صادراتي.

7-3- کمک به سرمايه گذاري در جهت تامين تکنولوژي و تجهيزات و امکانات مورد نياز به منظور افزايش ظرفيت صادرات محصولات کشاورزي.

7-4- اعطاي کمک و تسهيلات ويژه به منظور توسعه بازار و صادرات محصولات به بازارهاي جديد.

8) جذب و دريافت اعتبار و کمکهاي مالي از دولت، بانکها و ساير موسسات داخلي و خارجي

8-1- ارائه طرحهاي پيشنهادي به دولت جهت اخذ اعتبارات و کمک هاي دولتي براي توسعه فعاليت شرکت.

8-2- ترغيب و جلب همکاري بانکها و موسسات اعتباري جهت پرداخت اعتبارات و تسهيلات به شرکت و صندوق هاي غيردولتي.